Thể thơ Mới

V Hồng B Lm Thơ

Lần ny th khng phải l Hạ Uyn, m l Trc, người chị rất thn thương của Hạ Uyn. Trc rụt r trao ti tờ giấy, vừa ni:

- Thầy coi dm, bi thơ kiểu g vậy ?

Ti chuẩn bị để đọc một lời đe dọa "kht mu", kiểu thch đấu gươm của thế kỷ thứ 16. Nhưng khng. hiền ha. thơ mộng:

Mnh nhớ hoi: một buổi sng tn ng

Ai đ đơn sơ mu o len hồng

Mi tc xỏa di, ngồi đa với chu

Sau lưng, vạn thọ chớm nở vi bng

ợi ti ngẩng ln, Trc hỏi:

Bi thơ kiểu g vậy thầy ? Thể g vậy ? Con c hỏi con Hạ Uyn, n ln mặt khn, ni: "ường luật đy chớ g. Thất ngn luật Trắc (nhớ) vần Bằng (ng). Nhưng khi đếm lại thấy li dư một chữ. B nhỏ nghẹn họng.

Ti khng nn được tiếng cười "h h" vừa ni:

- Tưởng n đnh chnh ngay: "thơ Bt ngn chớ g". Chuyn vin đếm chữ đặt tn l n.

Vẻ mặt Trc trầm ngm:

- Con muốn hiểu cch đặt loại thơ ny.

- ể chi ? Thi tốt nghiệp trung học đu c đi hỏi ?

- Nhưng m con muốn lm.

- , biết rồi. Bi ny của "ảnh" chớ g. Muốn họa lại ảnh chớ g. ược. Chắc Hạ Uyn đ by lại cho em căn bản luật thơ rồi. Chữ cht của cu 1-2-4 hiệp vần với nhau: ng, Hồng, Bng. Mỗi cu thường được ngắt lm 3 nhịp như ở thơ Thất ngn. Nhưng khc l số chữ ở mỗi nhịp khng bắt buộc (khi th 3, khi th 2) miễn sao mỗi cu c đng 8 chữ.

- Sao c loại thơ "khỏe" vậy ?

- N chịu ảnh hưởng ở thơ Php, m chặng 1940 ta gọi l thơ Mới. Tiếng Php khng c thanh Bằng thanh Trắc, chỉ cần hiệp vần ở thanh cht của mỗi cu. Như đen (chandelle: cy đn) hiệp với ben (belle: đẹp). Như lăng (filant: ko sợi) hiệp với giăng (merveillant: ngạc nhin) (1). Cc chữ ở giữa cu th tha hồ, chỉ cần đếm đủ 12 m hay 8 m (họ gọi l chn: pied).

- Nhưng đọc lun một hơi 12 tiếng th mệt lắm, hụt hơi. Phải ngắt nhịp chớ.

- ng vậy. Tiếng ta giu m thanh nn ta giữ ci ưu điểm của ta, ta ngắt lm 3 nhịp. V thường l  ..B..T..B(vần)  hoặc ...T..B..T(vần). Uấy, ni ra th n di dng, li thi, rối rắm. Bắt tay cụ thể th dễ hơn. No, em lm bi trả lời. ặt cu đầu: 8 chữ. Ngắt lm 3 nhịp. Chữ cht vần Bằng.

Vẻ mặt Trc nghim trang. Ngồi xoay qua trở lại. Ngần ngừ rồi rụt r xo bỏ. Ng ra sn rồi ng xuống sn nh. Một lt sau, bẽn lẽn đọc: 

Xun đang về chậu Cc đ đơm hoa

- Hay đ. "hoa" vần oa. Nếu kiếm khng ra th dng vần a cũng được.

Trc tiếp liền:

- Thược dược rung rinh trước những hin nh

- Hay lắm, cu thứ 3 th dễ hơn v khng cần phải hiệp vần. No...

Trc loay hoay. Lạ. Khng cần hiệp vần, bất chấp Bằng Trắc, chỉ kiếm đủ 8 chữ ni về chuyện Tết chuyện Xun. Dễ qu m. , c thể v dễ qu m con người khng thch. Phải tm cho ra ci kh để c nt độc đo. Nhưng ka, Trc trao tờ giấy cho ti. C viết cu thơ thứ 3: Tết sẽ đem về niềm vui phấn khởi.

- Tuyệt! C thể thay chữ phấn khởi bằng chữ rộng khắp chẳng hạn. Cho n giản dị, bớt cng thức: Tết sẽ đem về niềm vui rộng khắp. Chữ khắp cũng bắt đầu bằng KH như chữ Khởi.

Biết ti chọc qu, Trc mĩm cười, ti dục:

- Cn cu cht ?

- Vui ở thn gần, vui mi lng xa

Bỗng c tiếng chung gọi cổng. Ti vội vng đứng dậy.

- Vậy l em hiểu đại cương. p dụng ngay đi. về hỏi Hạ Uyn 3 cch hiệp vần (vần liền, vần cho, vần m) rồi em lm theo. ề tự chọn (cũng như đnh số ề vậy m !). Rồi em đưa thầy coi. By giờ để thầy đi mở cổng tiếp khch.


(1) Bi thơ  Hlne của Ronsard :

Quand vous serez bien vieille, au soir, la chandelle
Assise auprs du feu, devidant et filant
Lisant, chantant mes vers en vous merveillant
Ronsard me clbrait du temps que j'etais belle

 

 
Tạm dịch: 
 
Khi em gi đi, buổi tối dưới nh đn
Ngồi cạnh l sưởi vừa quay tơ ko sợi
Em đọc thơ anh, ngm nga v ngạc nhin
Ronsard đ ca tụng ta khi ta đang đẹp.

 

 

Buổi chiều Hạ Uyn được chị phi cầm tờ kết quả (lại y như kết quả xổ số kiến thiết). Ti đọc:

 

Hai người bạn nhỏ  (vần liền)

 

St nh ti, c Thanh Hải, Nhật Thnh

ứa mập, đứa gầy, nhưng rất thng minh

Sng sng đo xe đem gởi nh trẻ

Mặt my buồn thiu v phải xa mẹ.

 

 

Nhớ Ba  (vần cho)

 

Con nhớ lắm, con nhớ nhiều ... Ba đ

Ở nơi xa, Ba c nhớ con khng ?

Những buổi trưa mưa, những chiều lộng gi

Con nhớ Ba, nhớ qu, nhớ v cng

 

 

Dng sng qu hương   (vần m)

 

Sng hm nay em đứng lặng nhn sng

Dng nước trắng mnh mng im lặng chảy

Hai bn bờ, gi lay hng lau sậy

Nằm xa xa, xanh mướt những ruộng đồng

 

 

Ti ni vi qua ro:

 

- Vậy l Trc đ giu rồi. Biết 4 cch để lm thơ Mới. M phm ci g đ gọi l Mới th n c quyền v c bổn phận phải mới hoi. Như c một cch ny ng Xun Diệu hay dng: chữ cht của cu 4 vần Trắc sẽ hiệp vần với chữ cht cu 1 của đoạn thơ tiếp sau. y:

 

L thi sĩ nghĩa l ru với gi

Mơ theo trăng v vơ vẩn cng my

ể linh hồn rng buộc với mun dy

Hay chia xẻ bởi trăm tnh yu mến

        .....

y l qun tha hồ mun khch đến

 

      ......

 

C ng đặt cu thơ chỉ 2 chữ:

 

Sương rơi

nặng trĩu

trn cnh

dương liễu

 

 ......

 

C ng xếp bi thơ thnh hnh thoi:

 

Mưa

Lưa thưa

Ai  khc tả  tơi

Giọt   lệ  tnh  đau  xt

    .....

Long lanh trong tim hoa

Ai   ươm   mơ   sầu

i mong manh

Trong tim

Ta

 

- Nhưng thi, biết chơi đại khi vậy l đủ rồi.

Im lặng một giy. Chợt giọng Trc bn kia ro:

- Thầy ny.  ....  Khi tm chữ để hiệp vần, nhiều mnh định ni th chữ dng lại khng chịu hiệp đng vần, nn con chắc người lm thơ nhiều khi đnh ni sai sự thiệt. Buổi sng chia tay nghe tiếng bm bịp ku, nhưng v cu trn l "lệ buồn hoen mắt người đi", phải hiệp vần i nn đnh lấy con chim họa mi thay con chim bm bịp: "Thn xa vẳng tiếng họa mi đổ dồn". i trong vườn phải vạch lch nhnh l, nhưng v cần vần Bằng m đnh đổi lại l nng niu cnh hoa ! Do vậy khi đọc thơ, con khen tc giả c ti, kho lựa chữ hay, tạo dựng hnh ảnh đẹp chớ con chưa tin đ l sự thấy thiệt, cảm xc thiệt.

Ti thật khng ngờ c b giỏi Ton giỏi L m lại cũng tinh tế về văn chương như vậy. C Hlne trong bi thơ của Ronsard, khi gi ngồi bn l sưởi dưới nh đn, c thể vừa quay tơ vừa đập muỗi, nhưng v chữ đập muỗi trong tiếng Php chiếm tới 3-4 m chẳng hạn m số m cn thiếu chỉ c 2, nn ng phải dng chữ ko sợi, 2 m để thay.

Nhn Trc hm nay lm dng c băng đ hồng, ti đa:

- Nhưng khi lm thơ tặng "ảnh" th khng được v kẹt vần, dng chữ vụng m lm ảnh buồn. Chẳng hạn:

Yu anh, em nhớ giọng h

Nghe du dương tựa ... tiếng b đi rơm 

Trc v ti cng cười. Ti tiếp:

- Chỉ v kẹt vần thi, nhưng m "ảnh" đu c chịu hiểu dm. Em muốn v giọng "ảnh" du dương như giọng Ngọc Sơn, giọng T Trinh, nhưng m ƠN (Sơn) m INH (Trinh) đu c hiệp vần được với O (h) ? Khổ qu !

Trc mắc cỡ:

- Thầy thiệt !